Zonder context is ‘vrijheid’ maar een woord

Door Bert Voorneveld

In zijn bijdrage van 3 oktober 2020 heeft Norbert Klein zijn visie gegeven op het begrip vrijheid. Hij haalde daarbij de filosoof Hannah Arendt aan, die schreef over “vrijheid om vrij te kunnen zijn“. Deze slogan heeft bij de VP nogal indruk gemaakt, want het is tevens de titel van het manifest van de partij. Persoonlijk vind ik “vrijheid om vrij te kunnen zijn” nogal potsierlijk klinken. Zoiets als ‘een fiets om te kunnen fietsen’. Ja, duh. Zo kan ik er nog wel meer bedenken.

Volgens Norbert bedoelde Arendt met “vrijheid” vooral het gevrijwaard zijn van armoede en angst. Ik geloof het graag en het is bepaald geen originele gedachte. Zo’n driehonderd jaar voor het begin van onze jaartelling heeft de Griekse filosoof Epicurus zich ook al uitgebreid beziggehouden met dat thema. En hij was de enige niet.

Norbert schrijft terecht dat “vrijheid” als los woord niets betekent. Het gebruik ervan vereist een concrete context. Daar zijn onnoemelijk veel varianten van te geven, maar Norbert betrok het op het begrip basisinkomen, in VP-terminologie ‘Vrijheidsdividend’. Dus doe ik dat hier ook.

Hij schrijft: “Vrij van armoede zijn kan door een onvoorwaardelijk inkomen.” Dat kan inderdaad, maar het hoeft natuurlijk niet. Het kan ook met een gele portemonnee.

Armoede wordt nogal eens veroorzaakt door een gebrek aan geld en dat probleem kan worden opgelost door de armen geld te geven. Hoeveel? Nou, genoeg om geen armoede meer te hebben. Het bedrag verschilt per situatie en aan een Vrijheidsdividend dat voor iedereen gelijk is zal de ene armlastige dus tekort komen en een andere iets overhouden.

Om de armoede op te heffen hoeft het ook helemaal geen “onvoorwaardelijk” inkomen te zijn. Als iemand die in de bijstand zit een baan vindt en daarmee in eigen onderhoud kan voorzien houdt de ondersteuning op. Daar is vanuit een oogpunt van armoedebestrijding niks mis mee.

Wie beweert dat een basisinkomen of ‘Vrijheidsdividend’ ons vrijwaart van armoede, zal er dus een bedrag aan moeten verbinden dat hoger is dan het geldende sociale minimum. Dat bedoel ik uiteraard met mijn metafoor van de gele portemonnee. Het is de inhoud van de portemonnee die ertoe doet, niet de kleur (onvoorwaardelijkheid) ervan.

Kennelijk gaat het Norbert helemaal niet om armoedebestrijding, want hij schrijft dat discussie over de hoogte van het “Vrijheidsdividend” een “zinloze discussie” is. Dat weerhoudt hem er vervolgens niet van om toch een concreet bedrag te noemen, namelijk € 1000 per maand, geïnspireerd door de voormalige Amerikaanse presidentskandidaat Andrew Yang, die met een dergelijk bedrag, door hem ‘Freedom Dividend’ genoemd, tevergeefs geprobeerd heeft de kiezers voor zich te winnen.

Volgens Norbert is iedere dividenduitbetaling “per definitie onvoorwaardelijk“. Dat is niet waar. Dividend is enerzijds afhankelijk van het bedrijfsresultaat en anderzijds van de omvang van het aandelenpakket van de individuele aandeelhouder. Als je uitbetaald dividend “onvoorwaardelijk” noemt omdat de besteding ervan niet aan voorwaarden is gebonden, dan is een bijstandsuitkering ook onvoorwaardelijk. Ook die mag men immers besteden naar eigen inzicht. Het bijvoeglijk naamwoord ‘onvoorwaardelijk’ dat vooraf gaat aan het begrip basisinkomen heeft betrekking op de (eisen voor de) verkrijging, niet op de besteding ervan.

Willen we iedere volwassen Nederlander maandelijks een ‘duizendje van Yang’ geven dan kost dat minstens 175 miljard per jaar, ofwel 60% van het totaal aan belasting- en andere inkomsten op de Rijksbegroting van 2021. Van dat geld worden, zoals ook Norbert opmerkt, collectieve voorzieningen betaald: “van wegen tot ziekenhuizen, van veiligheid tot cultuur“. Daarvan zou dus 60% moeten worden geschrapt. Volgens Norbert kan dat best, “op basis van de opbrengsten 2019“. Hoe, dat vermeldt het sprookje niet.

Noch Arendt, noch Epicurus hoeft mij ervan te overtuigen dat we ons pas echt kunnen ontplooien indien we gevrijwaard zijn van angst en armoede. Dat het ‘Vrijheidsdividend’ van de VP daarvoor zorgt is echter een vooralsnog onbewezen stelling. Het duizendje van Yang kan voor een heleboel mensen een welvaartsverhoging betekenen en tegelijkertijd een half miljoen mensen blijvend in armoede storten, afhankelijk van de vraag welke sociale voorzieningen ervoor worden opgeofferd.

‘Vrijheidsdividend’, zonder context, zonder specificatie van de inpassing ervan in ons sociale en fiscale stelsel betekent  als los woord dus inderdaad ….. niets.

FacebooktwitterFacebooktwitter