Campagnevoeren – met of tegen de algoritmes?

  • 1 reactie

Door Nathan Tax

Amazing grace, that saved a wretch like me! I once was lost, but now I am found.

– J. Newton, 1772

Op 4 juli vond één van de laatste live-bijeenkomsten van de Vrijzinnige Partij plaats. Doel van de bijeenkomst was het komen tot eensgezindheid omtrent de vraag: “Wel of niet deelnemen aan de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021?” Ondanks de uitdagingen van deze tijd was het sentiment positief strijdvaardig. Over de strategie waren we het eens… toen nog wel: het móest via sociale media middels de swarming-methode. Hoe dat voor mij als tevens academisch geschoold filosoof uitpakte, leest u hier.

Ter voorbereiding op een verkiezingscampagne ben ik mij, in de weken na onze bijeenkomst, actiever gaan mengen in politieke discussies op voornamelijk Facebook. Even de messen slijpen in voorbereiding op de politieke strijd, even oefenen met debatteren en overtuigen! Naar mate de dagen vorderden werden de discussies langer. Ik moest en zou de redelijkheid en helderheid terugbrengen in elke discussie, of mijn discussiepartners daar nu voor openstonden of niet… ik werd ‘radicaal redelijk’. Het tegenovergestelde van wat ik beoogde was het effect. Men reageerde op mij alsof ik juist erg ónredelijk was, vond mijn standpunten doelbewust vaag, mijn nuanceringen nodeloos complex. Radicaal als ik was, bestreed ik niet alleen tegenstanders op de inhoud, maar wees ook medestanders op redeneerfouten. Het resultaat liet zich raden: ik had uitsluitend tegenstanders en voelde me een roepende in de woestijn. Hopeloos.

Na een lange zomeravond vol hevige discussies en polemische reaguursels werd ik wakker met een fysieke weerzin om Facebook te openen: een koortsig gevoel en een steen in mijn maag. Enkele maanden verder is de verhoging is gelukkig gezakt en mijn maag weer tot rust gekomen, maar de weerzin is niet meer weggegaan. Om toch nog enige voeling te houden, zit ik er niet vaker op dan eens per dag. Reageren doe ik misschien eens per week, naar nieuwe reacties kijk ik niet. Ik kan wel zeggen: mijn levenskwaliteit is verbeterd, I go with the flow; ik voel geen reden meer om radicaal te zijn, zelfs niet radicaal redelijk.

De Netflix-documentaire ‘The Social Dilemma’ van Jeff Orlowski hielp mij mijn ervaring te duiden. De strekking: met algoritmes houden sociale media zoals Facebook de aandacht van de gebruiker vast, om zo advertentieopbrengsten te maximaliseren. De algoritmes zijn geprogrammeerd om te bevorderen wat rendeert en af te remmen wat niet werkt. Wat blijkt? Wat rendeert, is gebruikers emotioneel engageren: dan blijft iemand terugkomen, beweegt actief op het platform en ziet meer advertenties. Verandert de gebruiker en/of zijn gewoonten, dan verandert het algoritme feilloos mee. Vergelijkbaar met drugs zorgen de algoritmes dat je, via het triggeren van emoties, verslaafd raakt aan Facebook via ‘instant gratification’ (dat is overigens nog makkelijker met negatieve dan positieve emotionele prikkels). Maar anders dan drugs raakt het effect nooit uitgewerkt: de algoritmes passen zich gewoon aan jouw gedrag aan.

Hoe verhoudt zich dit tot een inhoudelijk gedreven jonge partij als de Vrijzinnige Partij? Het vrijzinnig gedachtegoed heeft wortels in het verlichtingsdenken en rationalisme. Het vrijzinnig ideaal: breng andersdenkenden op een menselijke, volwaardige manier met elkaar in verbinding en bevorder de gelijkwaardige uitwisseling van verschillende standpunten. Scheid feit van mening en gevoel van gedachte, en beide behouden hun waarde. Maar de algoritmes van digitale media doen het tegengestelde. Ze koesteren verbinding tussen ‘bubbeldelers’ én wakkeren onderlinge animositeit juist aan. Redelijkheid en nuance verkopen niet, want ze duren te lang en bieden geen instant gratification. De grens tussen feit en mening vervaagt. Constateert het algoritme te weinig emotionele betrokkenheid? Dan maken we dat toch! Voer de gebruiker steeds iets dat aan de rand van z’n ‘dieet’ zit en uiteindelijk vreet elke gebruiker voer voor z’n eigen complottheorieën.

Ziedaar mijn tragiek en daarmee die van de VP, die zeker in tijden van afzondering aangewezen is op swarming via sociale media om medestanders en stemmen te winnen. Hoe ironisch dat deze platforms er uiteindelijk op gericht zijn het radicale tegendeel te doen van wat een idealistisch inhoudelijke VP wil bereiken! Elke redelijke nuance wordt vakkundig weggevaagd, zelfs bij mij als geoefend filosoof. Niet door weloverwogen tegenargumenten van discussiepartners, maar door de populistische onderbuikreacties die het algoritme mij bleef voeren. Ik was de anderen niet kwijtgeraakt, maar mezelf. I was blind, but now I see.

FacebooktwitterFacebooktwitter

1 reactie op “Campagnevoeren – met of tegen de algoritmes?”

  1. Als social media geen adequaat platform is om in de discussie met mensen hen het inzicht dat wij als VP (of willekeurig een andere inhoudelijk gedreven partij) te geven, zal herbezinning nodig zijn. Pas dan kan bepaald worden hoe mensen betrokken kunnen worden en dat die betrokkenheid leidt tot ondersteuning op welke wijze dan ook.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *